„Region Kozła na językach” – to tytuł projektu realizowanego przez Stowarzyszenie LGD Regionu Kozła. Dzięki dofinansowaniu ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Edukacji w ramach programu „Nasze tradycje”, jego celem jest ochrona i popularyzacja językowego dziedzictwa regionalnego wśród dzieci i młodzieży. Głównym punktem odniesienia jest lokalna gwara naszego regionu, jednak projekt obejmuje także działania umożliwiające poznanie języków i dialektów innych części Polski – między innymi poprzez wyjazdy edukacyjne na Kaszuby i Podhale.
W dniach 11–14 sierpnia 2025 roku odbył się drugi wyjazd edukacyjny grupy dzieci i młodzieży z różnych szkół naszego regionu na Podhale.
Pierwszego dnia, mimo długiej podróży, odwiedziliśmy Orawski Park Etnograficzny w Zubrzycy Górnej – pierwsze w Polsce muzeum na wolnym powietrzu, utworzone w latach trzydziestych XX wieku. Zgromadzono w nim imponującą kolekcję obiektów ukazujących architekturę, kulturę materialną, społeczną i duchową Polskiej Orawy. Na terenie przypominającym malowniczy park krajobrazowy zobaczyliśmy między innymi bacówki, remizę, karczmę, dzwonnicę, magiel czy plebanię. W wielu budynkach urządzono wystawy tematyczne przybliżające codzienność mieszkańców. Oprócz zwiedzania uczestniczyliśmy także w warsztatach edukacyjnych w dawnej orawskiej szkole. Tam poznaliśmy podstawowe słowa gwary orawskiej, nauczyliśmy się jednej pieśni oraz spróbowaliśmy pisać kredą na tabliczkach. Dzięki temu odkryliśmy nie tylko lokalny język i historię, lecz także dawne sposoby nauczania.
Drugiego dnia odwiedziliśmy Muzeum Górali i Zbójników w Rabce-Zdroju. Przewodnik opowiadał o życiu góralskim i zbójnickich przygodach, a my mogliśmy sprawdzić, jak wyglądała codzienność bez elektryczności: praliśmy na tarze, deptaliśmy kapustę do kiszenia, spaliśmy na sianie czy próbowaliśmy wycisnąć oscypka. Chętni mogli przymierzyć tradycyjne elementy stroju góralskiego – spódnice, chusty, gorsety czy biżuterię. W pracowni kreatywnej własnoręcznie malowaliśmy drewniane pamiątki, które zabraliśmy ze sobą.
Następnie udaliśmy się do Zakopanego, gdzie spacerowaliśmy po słynnych Krupówkach. Obowiązkowym punktem był również wjazd kolejką na Gubałówkę. Choć sam przejazd trwał tylko cztery minuty, na szczycie czekała nas niezapomniana panorama Tatr – od Giewontu, przez Tatry Wysokie, po Czerwone Wierchy i Nosal.
Trzeciego dnia zwiedziliśmy zamek Dunajec w Niedzicy, zarządzany obecnie przez Stowarzyszenie Historyków Sztuki. Poznaliśmy różne części budowli – od lochów i dziedzińców, przez sale historyczne i izby pańskie, aż po komnaty ostatnich właścicieli. W pobliskiej wozowni zobaczyliśmy kolekcję zabytkowych pojazdów konnych z lat 1900–1939.
Kolejnym etapem była wyprawa do Sromowiec Niżnych, skąd rozpoczęliśmy tradycyjny spływ Dunajcem. Ta atrakcja, znana od połowy XIX wieku, pozwala podziwiać malowniczy Przełom Dunajca. Podczas spływu flisacy opowiadali o mijanych szczytach, legendach i ciekawostkach regionu.
Po powrocie do miejsca zakwaterowania wzięliśmy udział w niezwykłych warsztatach muzycznych z kapelą góralską. Zespół, złożony z trzech pań, przygrywał nam na gęślach podhalańskich, akordeonie oraz dudach podhalańskich – potocznie zwanych kozą. Wspólnie śpiewaliśmy pieśni góralskie, a na naszą prośbę panie zagrały także melodie z Wielkopolski, co przerodziło się we wspólne muzykowanie i śpiewanie. Artystki nie tylko prezentowały muzykę swojego regionu, ale również opowiadały o jego historii i tradycjach, strojach ludowych. Była to wyjątkowa okazja do wymiany doświadczeń i odkrywania podobieństw między kulturą Podhala a dziedzictwem Regionu Kozła.
Ostatniego dnia odwiedziliśmy Centrum Edukacyjno-Przyrodnicze „Brama w Gorce” w Gorczańskim Parku Narodowym. Trasa zwiedzania rozpoczęła się na poziomie runa leśnego, a następnie prowadziła coraz wyżej – aż do koron drzew. Z wież widokowych podziwialiśmy panoramę Gorców, wypatrując orła przedniego, głuszca czy cietrzewia. W najwyższym punkcie ścieżki, 35 metrów nad ziemią, zrobiliśmy pamiątkowe zdjęcia. Następnie zeszliśmy w dół, aby poznać świat górskich jaskiń i podziemnych form skalnych. W bacówce przygotowanej specjalnie dla dzieci spotkaliśmy „mieszkańców puszczy” – niedźwiedzia, jelenia, wilka, rysia czy sarnę. Dowiedzieliśmy się także, dlaczego salamandra widnieje w logo parku. Wystawy były interaktywne, co pozwoliło nam dotknąć eksponatów i poczuć naturę wszystkimi zmysłami.
Cztery dni spędzone na Podhalu i w Gorcach były dla nas niezwykłą lekcją tradycji, języka i przyrody. Dzięki udziałowi w projekcie „Region Kozła na językach” poznaliśmy kulturę góralską, spotkaliśmy się z jej żywą gwarą i zwyczajami, a także odkryliśmy piękno jednego z najciekawszych regionów Polski. Ta podróż uświadomiła nam, że dziedzictwo regionalne to nie tylko historia, lecz także inspiracja i wartość, którą warto pielęgnować i przekazywać kolejnym pokoleniom.
Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Edukacji w ramach programu „Nasze tradycje”
